اختلالِ PPPD چیست؟

PPPD مخفف Persistent Postural-Perceptual Dizziness است — اختلالی مزمن و عملکردی که باعث گیجی مداوم، ناپایداری و سرگیجه غیرچرخشی می‌شود. علائم آن معمولاً حداقل سه ماه ادامه دارند و با ایستادن، حرکت یا قرار گرفتن در معرض محرک‌های بصری پیچیده تشدید می‌شوند. 

این اختلال در دسته اختلالات عملکردی سیستم تعادلی قرار دارد یعنی غالباً در آزمایشات ساختاری و تصویربرداری یافتۀ قابل تشخیص خاصی مشاهده نمی‌شود، اما عملکرد بینایی، سیستم تعادلی و مغز در پردازشِ اطلاعات جابجا شده‌اند. 

چرا PPPD به‌وجود می‌آید؟ عوامل تحریک‌کننده

اختلال PPPD غالباً پس از یک رویداد تعادلی حاد آغاز می‌شود — مانند رویدادهایی که به گوش داخلی یا سیستم تعادلی فشار وارد می‌کنند (مثل بیماری منیر، نوریت وستیبولار، BPPV) — اما در بسیاری از موارد، پس از پایان آن رویداد اصلی علائم ادامه پیدا می‌کنند. 

عوامل دیگری که ممکن است در شکل‌گیری PPPD نقش داشته باشند:

• میگرن وستیبولار — در برخی مطالعات، ارتباط قابل توجهی با PPPD دیده شده است 
• اختلالات روانی مانند اضطراب و افسردگی — این وضعیت‌ها می‌توانند حساسیت به علائم تعادل را تشدید کنند 
• ادغام نادرست سیگنال‌های حسی — مغز به درستی نمی‌تواند اطلاعات بینایی، سیگنال تعادلی و سیستم حرکتی را ترکیب کند 
• در برخی بیماران، نقص عملکرد در ساختارهای اُتولیت‌ها (ساختارهای گوش داخلی که حرکت خطی را حس می‌کنند) دیده شده است. در یک مطالعه، ۲۰ تا ۴۶٪ بیماران PPPD دارای اختلالات اُتولیتی بودند. 

چقدر شایع است؟

• مطالعات نشان می‌دهند که PPPD در بین بیماران مبتلا به گیجی مزمن ۱۵ تا ۲۰٪ دیده می‌شود. 
• همچنین برآورد شده است که حدود ۲۵٪ از کسانی که یک اختلال حاد تعادلی مثل نوریت یا BPPV را تجربه کرده‌اند، در طول زمان علائمی شبیه به PPPD پیدا می‌کنند. 
• زنان به نسبت مردان بیشتر در مطالعات دیده شده‌اند. 

چگونه تشخیص داده می‌شود؟

تشخیص PPPD مبتنی بر معیارهای بالینی است و نه تنها بر اساس آزمایشات ساختاری یا تصویربرداری. طبق معیارهای تعریف شده توسط جامعهٔ بارانی در سال ۲۰۱۷، تشخیص PPPD وقتی داده می‌شود که:

1. علائم اصلی (گیجی، عدم ثبات، یا سرگیجه غیرچرخشی) در اکثر روزها به مدت حداقل ۳ ماه وجود داشته باشد. 
2. این علائم در وضعیت ایستاده، حرکت فعال یا غیر فعال، و محیط‌های بصری پیچیده بدتر می‌شوند. 
3. علائم باعث اختلال عملکرد در زندگی روزمره شده باشند. 
4. سایر علل ساختاری، عروقی یا نورولوژیک که بتوانند علائم را توضیح دهند، رد شده باشند. 

در برخی مطالعات، بیماران PPPD به زیرگروه‌هایی تقسیم شده‌اند بر اساس این‌که فقط بخش اُتولیت یا فقط بخش کانال نیم‌دایره‌ای گوش داخلی تحت تأثیر بوده است. این تقسیم‌بندی به درک بهتر الگوی علائم و شدت آن‌ها کمک می‌کند. 

چه تغییراتی در حرکت و وضعیت بدن دیده می‌شود؟

اگرچه PPPD یک اختلال عملکردی است و معمولاً آسیب ساختاری آشکاری ندارد، اما در مطالعات تحقیقاتی تغییراتی در وضعیت بدن (پوسچر) و حرکت (گام‌برداری یا gait) مشاهده شده است:

• سفتی در وضعیت ایستادن
• گام‌های کوتاه‌تر و گسترده‌تر
• نوسان جزئی در بخش بالایی بدن هنگام راه رفتن
• تغییراتی که حسگرهای قابل حمل می‌توانند به‌صورت کمی اندازه‌گیری کنند
• استفاده از حسگرهای اینرسی (Inertial sensors) برای سنجش پایداری پویا امکان‌پذیر شده است که می‌تواند در محیط طبیعی بیماران عملکرد آن‌ها را بررسی کند. 

این روش‌ها به متخصصین کمک می‌کند تا تفاوت بین افراد با PPPD و افراد سالم یا کسانی با آسیب تعادلی حاد را بشناسند و بر اساس آن برنامه توانبخشی بهتری طراحی کنند. 

راهکارهای درمان و توانبخشی

در حال حاضر، درمان قطعی واحدی برای PPPD وجود ندارد، اما روش‌های ترکیبی و چندرشته‌ای می‌توانند به کاهش علائم و بهبود کیفیت زندگی کمک کنند:

بازتوانی وستیبولار (Vestibular Rehabilitation Therapy, VRT)

یک روش درمانی پایه‌ای است که با تمرینات تعادلی و تمرینات بینایی و حرکت، مغز و سیستم تعادلی را تمرین می‌دهد تا اطلاعات را بهتر یکپارچه کند. مطالعات اخیر نشان داده‌اند که VRT می‌تواند کیفیت زندگی بیماران را بهبود دهد و شدت علائم را کاهش دهد. 

درمان شناختی‌رفتاری (CBT)

از آن‌جایی که اضطراب و نگرانی نقش مهمی در تشدید PPPD دارند، CBT می‌تواند به مدیریت افکار منفی، کاهش حساسیت به علائم و بهبود عملکرد روانی کمک کند. 

دارودرمانی

در برخی بیماران، داروهایی مثل ضدافسردگی‌های ملایم (SSRIs یا داروهای تنظیم‌کننده خلق) ممکن است در کاهش علائم کمک کننده باشند، به خصوص اگر اختلالات روانی همراه وجود داشته باشد. 

آموزش بیمار و مشاوره

آگاهی دادن به بیمار دربارهٔ طبیعت اختلال، شناسایی عوامل تشدید کننده، و کمک به کاهش اجتناب از فعالیت ‌ها یکی از بخش‌های مهم برنامه درمانی است. 

رویکرد چندرشته‌ای

برای بهترین نتیجه، تیمی شامل شنوایی‌شناس، متخصص گوش و حلق و بینی، فیزیوتراپیست تعادلی و روانشناس باید با هم همکاری کنند. این همکاری کمک می‌کند درمان منسجم و جامع باشد. 

نکات کاربردی

• اگر بیش از ۳ ماه دچار گیجی یا ناپایداری مداوم هستید که با ایستادن، حرکت یا مواجهه با محیط‌ بصری پرتردد بدتر می‌شود، ممکن است دچار PPPD باشید.
• حتی اگر آزمایشات گوش یا مغز شما “طبیعی” باشد، این به معنی نبود مشکل نیست؛ PPPD اختلالی عملکردی است که معمولاً در آزمایشات ساختاری نمایان نمی‌شود.
• درمان زودهنگام می‌تواند نتیجه بهتری داشته باشد. مطالعه‌ای جدید نشان داده است که بازتوانی وستیبولار کیفیت زندگی را بیشتر بهبود می‌بخشد وقتی که مدت علائم کوتاه‌تر باشد. 
• توجه به سلامت روانی همراه بیماری مهم است: کنترل اضطراب، تغییر سبک زندگی، و کاهش استرس می‌تواند تأثیر قابل توجهی داشته باشد.
• صبر و پایبندی به برنامه درمانی ضروری است؛ بهبودی ممکن است تدریجی باشد.
• با یک تیم متخصص مشورت کنید؛ درمان PPPD نیازمند ترکیب روش‌های فیزیکی، روانی و دارویی است.

دسته‌بندی: تعادل و سرگیجه

نویسنده: ادیولوژیست احمد رسولی

کاندیدای دکترای تخصصی

رتبه ۱ آزمون دکترای تخصصی کشور

فارغ‌التحصیل دانشگاه علوم پزشکی تهران

مدرس دانشگاه